Hatalı kullanılan antibiyotikler bakterilere karşı direnç kazandırıyor
Enfeksiyon Hastalıkları ve Muayenehane Mikrobiyoloji Anabilim Dalı öğretim abonesi Prof. Dr. Emine Sönmez, özellikle ülkemizde salgın yarıyılında artan antibiyotik kullanımının makûs neticeler doğurabileceğini belirtti. Dünya Sağlık Teşkilatının bu mevzudaki ihtarlarına değinerek, “Doğru antibiyotik kullanımı veya usçu antibiyotik kullanımı için doğru tanının yapılması, uygun antibiyotiğin tespit edilmesi, en uygun yoldan uygulanması, en aktif dozda ve en uygun zamanla verilmesi gerekir” dedi.
Antibiyotik kullanımı için, mikrobiyolojik olarak ispatlanmış bir bakteri enfeksiyonu olması gerektiğinin altını çizen Sönmez şu ifadeleri kullandı; “Bakteriyel enfeksiyon olmaksızın antibiyotik kullanılması, seçilen antibiyotiğin yanlış olması, antibiyotik dozunun eksik veya fazla olması, doz aralıklarının uygunsuz olması gidişatlarında antibiyotikler uygun kullanılmamış olur. Antibiyotikler yaygın ve yanlış olarak soğuk algınlığı, grip, Covid-19 vb. gibi virüslerin neden olduğu enfeksiyonlarda kullanılmaktadır; fakat virüsleri öldürmezler, virüsün öteki insanlara bulaşmasını önlemezler. Yanlış antibiyotik kullanımı, bakterilerin direnç geliştirmesine neden olur. Bunun neticesinde ise, daha sonra antibiyotiğe gereksinim dinlendiğinde, o antibiyotik artık tesir etmez.”
Yanlış antibiyotik kullanımı sadece sizi etkilemiyor
Yanlış kullanımın, sadece o antibiyotiği uygun olmayan şekilde kullanan birey açısından değil, sonradan dirençli bakteriye tutulma tehlikeyi olan herkes için risk oluşturduğunu belirten Sönmez, “Bakteriler gen aktarımı yoluyla mukavemeti birbirine bulaştırmaktadır, tabiatta bu dirençli bakteriler aralıksız olarak birikmekte ve insanlara da bulaşmaktadır. Bu sebeple hayat kurtarıcı pek çok tıbbi teşebbüs ve rehabilitasyon da enfeksiyon tehlikeyi sebebiyle yapılamaz hale gelmektedir” diyerek ehemmiyetli bir noktaya parmak bastı.
Her sene antibiyotiklere dirençli bakteri enfeksiyonları ile 700 bin birey hayatını kaybettiğini söyleyen Sönmez, laflarına şu biçimde devam etti; “Şayet zorunlu ihtiyatlar alınmazsa 2050 senesinde bu rakamın 10 milyon bireye erişeceği hesaplanmaktadır. Bu sayılar antibiyotik mukavemetinin gelecekte insan sıhhatini daha ciddi biçimde tehdit edeceğini göstermektedir. Covid-19 salgın yarıyılında yüzde 70’lere varan yanlış ve afaki antibiyotik kullanımı da bu tehdide katkı sağlamaktadır. Bu da çok kolay enfeksiyonların dahi dirençli bakteriler ile alana gelmesine, sağlık kurumunda yatış müddetinin uzamasına, rehabilitasyon maliyetlerinin çoğalmasına, vefatların çoğalmasına neden olmaktadır.”
Covid-19 antibiyotik kullanımını çoğaldırdı
Covid-19’a bağlı pandeminin süratle dağılmaya devam ederken dünya çapında antibiyotik kullanımında ve antibiyotik dirençlerinde çoğalış görülmeye başlandığını aktaran Sönmez, bu çoğalışın ciddi izleyen olgularda bakteriyel-viral ayrımı yapılmadan yaygın ampirik antibiyotik kullanılmasına bağlanabileceğini belirterek, “Yapılan çalışmalarda bu ciddi olguların yüzde 3.5- 7’sinde gerçekten bakteriyel enfeksiyon olduğu ve antibiyotik kullanım lüzumu olduğu bildirilmiştir. Yoğun bakım lüzumu büyüyen hastalarda bakteriyel enfeksiyon sıklığı daha da çoğalmakta ve dirençli mikroorganizmaların neden olduğu enfeksiyonlar ehemmiyetli bir vefat sebebi haline gelmektedir. Covid-19 hastalarının bilimsel bilgiler ışığında ve usçu yaklaşımla değerlendirilmesi, birinci basamakta takip edilen asemptomatik- hafif semptomlu olgularda antibiyotik kullanılmaması, bakteriyel pnömonisi olan orta- ağır olaylarda ve yoğun bakımda sekonder bakteriyel enfeksiyonu olanlarda antibiyotik kullanılması daha uygun olacaktır” ifadelerini kullandı.
Herkes ‘usçu antibiyotik kullanımı’ kaidelerine uymalı
Türkiye’nin dünyada antibiyotik direnç oranının azami olduğu ülkelerin başında geldiği hakikatini anımsatan Prof. Dr. Sönmez, antibiyotik kullanma oranımızın, Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Teşkilatı OECD ülkelerinin çok üstünde olduğunu ve her üç reçeteden birinde antibiyotik bulunduğunu belirtti.
Direnç gelişiminin kullanılan antibiyotik ölçüsüyle doğru orantılı olduğunu söyleyen Sönmez, tesirli enfeksiyondan korunma ihtiyatları ve usçu antibiyotik kullanımı ile direnç oranları düşürülebilir. Böylece hem enfeksiyonları rehabilitasyon edebiliriz hem de antibiyotiklerin yan tesirlerinden korunmuş oluruz dedi ve şunları aktardı; “Antibiyotik mukavemetini önlemek için hekim, hasta, eczacı, sağlık kurumu idareleri vb. alakalı herkes ‘usçu antibiyotik kullanımı’ kaidelerine uymalıdır. Enfeksiyon hastalıklarının erken tanısı için laboratuvar kaynakları geliştirilmeli; viral ve bakteriyel hastalık ayırımı yapılarak afaki ve yanlış kullanım önlenmelidir. Sağlık Kurumularda kumpaslı olarak direnç incelenmeli, bu direnç raporlarına uygun antibiyotikler kullanılmalıdır. Sağlık hizmeti ile ilişkili enfeksiyonları eksiltmek için başta el pakliği olmak üzere enfeksiyon hakimiyet ihtiyatları had safhada uygulanmalıdır. Aşı ile önlenebilir hastalıkların aşısı uygulanarak antibiyotik kullanım lüzumu eksiltilmelidir. Hekime antibiyotik yazma mevzusunda baskı yapılmamalıdır. Covid-19 salgını ile mukavemeti de göz önünde bulundurularak yalnızca bakteriyel enfeksiyon büyüyen olgularda antibiyotik kullanılmalıdır. Covid-19 test neticeleri erken açıklanarak afaki antibiyotik kullanımı eksiltilmelidir.”
Antibiyotiklerin ateş düşürücü veya ağrı kesici olarak da idrak edilmesinin yanlış olduğunu söyleyen Sönmez, “Virüs enfeksiyonlarını rehabilitasyon edemez. Yaygın ve yanlış kullanıldığında direnç büyüyen antibiyotik, temel tesir beklediğimiz bakterilerin neden olduğu enfeksiyonların rehabilitasyonunda kullanılamaz hale kazanç. Antibiyotikler, hekim reçetesine uygun biçimde kullanılmalıdır. Antibiyotiklere direnç gelişimini önlemek için antibiyotikleri doğru kullanma mevzusunda cemiyetin farkındalığını artırmak ve birey- cemiyet- küresel ölçekte savaşmak gerekir. Netice olarak Covid-19 pandemi sürecinde ikinci ehemmiyetli bir sağlık meseleyi olan antibiyotik dirençleri ile de savaşılmalı ve ‘usçu antibiyotik kullanımı’ ile alakalı cemiyetsel farkındalık oluşturulmalıdır” dedi.